Công ty bắt nghỉ hết phép năm trước 31/12 có đúng luật không? Bảng tra 4 tình huống và 5 mẫu câu

Tháng 11 và 12 là lúc nhiều người đi làm nhận được thông báo: "Phép năm không dùng hết trước 31/12 sẽ bị huỷ." Vậy công ty bắt nghỉ hết phép năm trước 31/12 có đúng luật không, và nên phản hồi thế nào để không mất ngày phép mà cũng không bị coi là tự ý nghỉ? Dưới đây là quy định đang hiệu lực năm 2026, bảng tra 4 tình huống thường gặp và những mẫu câu dùng được ngay.

Bạn có bao nhiêu ngày phép và luật có đặt hạn 31/12 không?

Theo Điều 113 Bộ luật Lao động 2019 (số 45/2019/QH14, hiệu lực từ 01/01/2021), người làm đủ 12 tháng trong điều kiện bình thường có 12 ngày nghỉ hằng năm hưởng nguyên lương. Con số này là 14 ngày với người chưa thành niên, người khuyết tật và người làm nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; 16 ngày với nghề đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm. Làm chưa đủ 12 tháng thì tính theo tỷ lệ thời gian làm việc.

Điều 114 cộng thêm 1 ngày phép cho mỗi 5 năm làm việc cho cùng một người sử dụng lao động. Điều 65 Nghị định 145/2020/NĐ-CP còn tính vào "thời gian làm việc" cả thời gian thử việc nếu bạn tiếp tục làm sau đó, nghỉ thai sản, nghỉ ốm tối đa 2 tháng/năm và thời gian ngừng việc không do lỗi của bạn.

Điểm nhiều người bất ngờ: luật không có điều nào nói phép năm "hết hạn" vào 31/12, nhưng cũng không buộc công ty chuyển ngày phép dư sang năm sau. Hạn 31/12 là quy định nội bộ, nằm trong nội quy lao động, quy chế hoặc thoả ước lao động tập thể. Vì vậy câu trả lời cho trường hợp của bạn nằm ở hai chỗ: Điều 113 và văn bản nội bộ của công ty.

Công ty bắt nghỉ hết phép năm trước 31/12 có đúng luật không?

Câu trả lời ngắn: đúng luật nếu công ty làm thông qua lịch nghỉ hằng năm, và chưa đúng luật nếu chỉ ra một thông báo gấp rồi coi như xong.

Khoản 4 Điều 113 giao quyền xếp lịch cho doanh nghiệp, nhưng kèm hai điều kiện. Nguyên văn: "Người sử dụng lao động có trách nhiệm quy định lịch nghỉ hằng năm sau khi tham khảo ý kiến của người lao động" và "phải thông báo trước cho người lao động biết". Nghĩa là công ty được ấn định thời điểm bạn nghỉ phép — kể cả dồn vào tháng 12 — nhưng phải hỏi ý kiến và thông báo trước, chứ không phải ra quyết định ngày 15/12 cho hạn 31/12.

Khi nào yêu cầu "nghỉ hết phép" là hợp lệ

• Công ty đã ban hành lịch nghỉ hằng năm (đầu năm hoặc đầu quý IV), có lấy ý kiến người lao động hoặc tổ chức đại diện người lao động.
• Thông báo được gửi trước, đủ thời gian để bạn sắp xếp công việc và cuộc sống.
• Số ngày bị yêu cầu nghỉ nằm trong số ngày phép bạn thực có, và những ngày đó được trả nguyên lương.

Khi nào yêu cầu đó có dấu hiệu vi phạm

• Không có lịch nghỉ hằng năm, không tham khảo ý kiến ai, chỉ có một email thông báo sát hạn.
• Công ty hết đơn hàng nên cho bạn nghỉ ở nhà rồi trừ vào phép năm (xem tình huống 3 bên dưới).
• Bạn đã đăng ký nghỉ đúng lịch nhưng bị từ chối, rồi lại bị thông báo "mất phép vì không nghỉ".

Về chế tài, từ ngày 10/09/2026 Nghị định 283/2026/NĐ-CP (ban hành 15/07/2026) là văn bản xử phạt vi phạm hành chính đang áp dụng trong lĩnh vực lao động. Vi phạm quy định về nghỉ hằng tuần, nghỉ hằng năm, nghỉ lễ tết bị phạt 10–20 triệu đồng theo khoản 2 Điều 24; mức này áp dụng cho cá nhân, tổ chức bị phạt gấp đôi theo Điều 7. Nhiều bài hướng dẫn trên mạng vẫn dẫn Nghị định 12/2022/NĐ-CP, nên bạn nhớ đối chiếu văn bản mới khi cần viện dẫn.

Bảng tra 4 tình huống cuối năm thường gặp

Tình huống	Pháp lý	Nên làm gì
1. Công ty có lịch nghỉ hằng năm từ trước, đã lấy ý kiến, nay nhắc bạn dùng hết phép	Hợp lệ theo khoản 4 Điều 113	Đăng ký nghỉ theo lịch, chốt sớm để chọn được ngày thuận tiện
2. Giữa tháng 12 mới nhận thông báo "không nghỉ là mất phép"	Thiếu điều kiện tham khảo ý kiến và thông báo trước	Đề nghị HR cung cấp lịch nghỉ hằng năm bằng văn bản, xin thoả thuận nghỉ gộp phần còn lại
3. Hết việc, công ty cho nghỉ ở nhà rồi trừ vào phép năm	Đây là ngừng việc, không phải nghỉ hằng năm. Khoản 1 Điều 99 quy định ngừng việc do lỗi người sử dụng lao động thì người lao động được trả đủ tiền lương theo hợp đồng	Phản hồi bằng email, đề nghị hoàn lại số ngày phép đã bị trừ
4. Bạn sắp nghỉ việc, công ty yêu cầu dùng hết phép trước ngày cuối	Có thể thoả thuận; nếu không nghỉ hết, công ty bắt buộc thanh toán theo khoản 3 Điều 113	Chốt số ngày phép còn lại bằng văn bản trước khi bàn giao

Tình huống 3 là nơi người lao động mất quyền lợi nhiều nhất mà ít ai phản hồi. Ngày công ty chủ động cho bạn nghỉ vì thiếu việc không phải là ngày phép của bạn: theo Điều 99, đó là ngừng việc và vẫn phải trả lương, và khoản 5 Điều 58 Nghị định 145/2020/NĐ-CP tính thời gian đó vào thời giờ làm việc được trả lương.

Phép chưa nghỉ hết có bị mất, có được trả tiền không?

Cần tách rõ hai trường hợp, vì đây là chỗ gây tranh cãi nhiều nhất vào tháng 12.

Khi bạn vẫn đang làm việc: luật không buộc doanh nghiệp quy đổi ngày phép dư thành tiền. Trả tiền hay cho chuyển sang năm sau là chuyện của nội quy, quy chế và thoả thuận, nên mỗi nơi một kiểu. Nếu muốn giữ ngày phép, công cụ hợp pháp là thoả thuận nghỉ gộp theo khoản 4 Điều 113: người lao động có thể thoả thuận nghỉ hằng năm thành nhiều lần hoặc nghỉ gộp tối đa 3 năm một lần.

Khi bạn thôi việc hoặc bị mất việc làm: khoản 3 Điều 113 buộc công ty thanh toán tiền lương cho những ngày phép chưa nghỉ. Tiền lương làm căn cứ là lương theo hợp đồng lao động của tháng trước liền kề tháng nghỉ việc, theo Điều 67 Nghị định 145/2020/NĐ-CP. Nếu công ty không trả hoặc trả thiếu, khoản 2 Điều 23 Nghị định 283/2026/NĐ-CP xử phạt theo số người lao động bị ảnh hưởng, từ 5–10 triệu đồng (1–10 người) đến 40–50 triệu đồng (từ 301 người); tổ chức gấp đôi, nên mức cao nhất có thể lên tới 100 triệu đồng.

Để ước lượng tiền mỗi ngày phép, bạn có thể dùng công cụ tính lương Gross – Net. Cách tính chi tiết và các ngoại lệ đã được phân tích trong bài Không nghỉ hết phép năm có được trả tiền không?.

3 việc nên làm ngay trong tháng 11

1. Đối chiếu số ngày phép thực có. Lấy số ngày trên hệ thống nhân sự, cộng ngày thâm niên theo Điều 114 và các khoảng thời gian được tính là thời gian làm việc theo Điều 65 Nghị định 145/2020/NĐ-CP. Chênh lệch 1–2 ngày rất thường gặp.
2. Đọc lại nội quy, quy chế và thoả ước. Tìm ba thông tin: phép năm có hạn dùng không, được chuyển sang năm sau bao nhiêu ngày, có quy đổi thành tiền không.
3. Đăng ký phép bằng email, không chỉ nói miệng. Email là bằng chứng bạn đã chủ động dùng phép đúng thời hạn, rất quan trọng nếu sau đó công ty từ chối rồi tuyên bố bạn mất phép.

5 mẫu câu bạn có thể dùng ngay

Mẫu 1 — Đề nghị lịch nghỉ bằng văn bản: "Em nhận được thông báo dùng hết phép trước 31/12. Anh/chị cho em xin lịch nghỉ hằng năm của bộ phận để em sắp xếp đúng quy định, vì phần phép còn lại của em là 7 ngày."

Mẫu 2 — Xin thoả thuận nghỉ gộp: "Khối lượng việc tháng 12 của em đang dồn, em xin nghỉ 4 ngày trong tháng 12 và đề nghị thoả thuận chuyển 3 ngày còn lại sang quý I/2027 theo khoản 4 Điều 113 Bộ luật Lao động. Nếu được, em xin xác nhận lại bằng email."

Mẫu 3 — Khi bị trừ phép cho ngày công ty cho nghỉ: "Ba ngày 18–20/12 là những ngày bộ phận tạm dừng do chưa có đơn hàng, không phải ngày em đăng ký nghỉ phép. Em đề nghị anh/chị kiểm tra lại và hoàn số ngày phép đã bị trừ."

Mẫu 4 — Khi sắp nghỉ việc: "Trước khi bàn giao, em xin xác nhận số ngày phép năm chưa nghỉ của em là 6 ngày và đề nghị thanh toán cùng kỳ lương cuối theo khoản 3 Điều 113 Bộ luật Lao động 2019."

Mẫu 5 — Khi việc đang gấp: "Em xin chia 5 ngày phép còn lại thành hai đợt: 2 ngày tuần này và 3 ngày tuần cuối tháng 12, để không ảnh hưởng tiến độ chốt số liệu."

Nếu thương lượng không xong thì đi theo thứ tự nào?

Phần lớn vướng mắc về phép năm là lỗi quy trình nội bộ, nên hãy đi từ kênh gần nhất: trao đổi với quản lý trực tiếp và HR, giữ lại toàn bộ email; nhờ tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở có ý kiến khi nhiều người cùng bị ảnh hưởng; nếu vẫn không xong thì đề nghị giải quyết qua hoà giải viên lao động hoặc phản ánh tới cơ quan quản lý lao động địa phương nơi công ty đặt trụ sở.

Đừng tự ý nghỉ khi chưa được duyệt. Nghỉ không có lý do chính đáng 5 ngày cộng dồn trong 30 ngày có thể dẫn tới kỷ luật sa thải theo khoản 4 Điều 125, còn 5 ngày làm việc liên tục cho phép công ty đơn phương chấm dứt hợp đồng không cần báo trước theo Điều 36.

Kết luận

Vậy công ty bắt nghỉ hết phép năm trước 31/12 có đúng luật không? Đúng, nếu yêu cầu dựa trên lịch nghỉ hằng năm đã tham khảo ý kiến người lao động và được thông báo trước theo khoản 4 Điều 113. Chưa đúng, nếu đó chỉ là thông báo sát hạn, hoặc công ty lấy phép năm bù vào những ngày chính họ cho bạn nghỉ vì thiếu việc. Khi còn làm việc, luật không buộc quy đổi phép dư thành tiền, nên công cụ của bạn là đăng ký sớm và thoả thuận nghỉ gộp; khi thôi việc, số ngày chưa nghỉ bắt buộc phải được thanh toán.

Nếu tháng cuối năm cũng là lúc bạn nhận ra mình muốn một nơi làm việc rõ ràng hơn về chính sách phép và lương, hãy tạo CV miễn phí trên Nhân Sự Tốt và xem các việc làm đang tuyển để chuẩn bị cho mùa tuyển dụng đầu năm.